« تا چه اندازه با مفهوم مسئولیت پذیری در جامعه آشنا هستید؟ »

مسئولیت یکی از ارزش های اخلاقی نیرومند و در عین حال درونی است که جزئی از وجدان شخصی به حساب می آید و در جریان این تعهد وجدانی، جامعه باید شرایط ایفای این تعهد را فراهم کند. مسئولیت یکی از ارزش‌های اخلاقی نیرومند و در عین حال درونی است که جزیی از وجدان شخصی به حساب می‌آید.

مسئولیت‌پذیری یا مسئولیت‌گریزی

مسئولیت و مسئولیت‌پذیری فقط یک مفهوم انتزاعی نیست، بلکه یک ارزش است و ارزشی که اخلاق فردی، اجتماعی، وجدان کاری، صداقت و درستی و بسیاری دیگر از ارزش‌های مثبت پشتوانه آن است. ولی اگر مسئولیت‌گریزی و از آن بدتر مسئولیت‌ستیزی به نحوی جایگزین مسئولیت‌پذیری شود، این جایگزینی نامناسب، منجر به آفات ارزشی دیگری چون سهل‌انگاری در انجام وظایف می شود. برای این که جامعه‌ای پویا، تکامل یافته و رو به ترقی و توسعه داشته باشیم باید روحیه مسئولیت‌پذیری در سطح ملی و در پایه فرهنگی تقویت شود چراکه رمز موفقيت هر فرد در زندگي، وظيفه‌مداري و مسووليت‌پذيري است.

داشتن حس مسئولیت‌پذیری چرا مهم است؟

حس مسئولیت‌پذیری از کودکی شکل می‌گیرد‌، وقتی والدین و حکومت در تعیین وظیفه به­خاطر صرفه‌جویی در وقت و هزینه و کیفیت کار بهتر‌، به نوعی فرد را غیرمستقیم و ناخودآگاه حمایت کرده و فرد را به‌خودشان وابسته می‌کنند، حس مسئولیت‌پذیری را از فرد سلب می‌کنند. «برای نهادینه کردن حس مسئولیت‌پذیری‌، باید مخاطب خودش بخواهد تا کاری را وظیفه خویش بداند‌. چه پدر، چه مادر‌، چه رییس‌، چه معلم، چه شاگرد‌، چه کارمند نباید از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنند. کسانی که احساس مسئولیت نمی‌کنند و هیچ­گاه برای خودشان وظایفی را تعیین نمی‌کنند‌، مصرف‌کننده صرف هستند و به نوعی همیشه دیگران را بدهکار خویش می‌دانند.

هر فرد باید با وظیفه خود آشنا باشد

بد نیست ما هم در زندگی خود دقت کنیم. ببینیم آیا در زندگی، جایی که چشم به کمک کسی دوخته‌ایم موفق بوده‌ایم یا آنجا که نجات دادن خویش را از مهلکه، وظیفه خود دانستیم؟ در مجموع، نباید، وظیفه‌ها را به گردن یکدیگر بیندازیم‌ زیرا همه ما در مقابل هم وظیفه داریم؛ البته اینکه هر کس وظیفه را چگونه برای خود تعریف می‌کند و چگونه احساس مسئولیت می‌کند، بستگی به انصاف و منطق و آنچه از کودکی آموخته است دارد.


براي ترويج حس مسووليت‌پذيري، جامعه بايد فرهنگ كاربردي را در مدارس ترويج کند و در غير اين صورت، شاهد نارسايي‌هاي موجود در جامعه خواهيم بود. بدین منظور به نقش نهادهایی که در این ارتباط از اهمیت خاصی برخوردارند، اشاره می‌کنیم.

ـ خانواده

اولین و مهم‌ترین اجتماع انسانی است، كودكان خود را از همان ابتدا كه توانایی انجام كارهای شخصی و اجتماعی دارند «عادت دهیم» كه كارهایشان را خودشان انجام دهند (البته با ضمانت اجرایی مناسب) بنابراین با تقویت مسئولیت‌پذیری در سطح فردی، گامی مثبت و باارزش جهت مسئولیت‌پذیری در سطح اجتماعی برمی‌داریم.

ـ مدرسه

دومین اجتماع بزرگی است كه كودك مدت زیادی را در آن به­سر می‌برد و آینده او در این مكان رقم می‌خورد بنابراین اولیاء و مربیان مدارس باید با استفاده از راهبردهای مناسبی، مثل گروه‌های بازی و گروه‌های هنری- فرهنگی در این جهت تلاش کنند. همچنین برنامه‌ریزان كتب درسی باید توجه بیشتری در جهت ارتقاء آگاهی ارزشی دانش آموزان بکنند.

ـ جامعه و مسئولان  

جامعه و مسئولان جامعه باید شرایط اقتصادی، اجتماعی و مسئولیت‌پذیری را فراهم کنند. وفاق اجتماعی و وفاق ملی در گستره وسیع‌تر، یکی از عوامل بنیادین مسئولیت‌پذیری است؛ به عبارت دیگر، همکاری افراد در سطوح مختلف و «تقویت حس انتقادپذیری» از جمله عوامل برونی است که نقش مؤثری در جهت درونی شدن این ارزش اخلاقی دارد.


 

عموماً افراد مسئولیت‌پذیر ویژگی‌های مشترکی دارند که این خصوصیات عبارتند از:

ـ به انجام تعهدات خود، پایبندند.

ـ بدون دلیل تراشی افراطی به اشتباهات خود اعتراف می‌کنند. در این زمینه به تذکرات افراد ذی‌صلاح احترام می‌گذارند.

ـ می‌توانند از بین راه‌حل‌های متفاوت­، راه حل مناسب را برگزینند.

ـ افراد مسئولیت‌پذیر کمال­طلبند، می‌خواهند همه کارها بدون کمترین لغزش و به مطلوب‌ترین شکل ممکن انجام شود.

ـ این افراد ثابت قدمند، به عقاید خود پایبندند و در صورت مواجهه با ناملایمات مصمم‌ترند.

ـ از شکست نمی‌هراسند بلکه از آن درس می‌گیرند.

ـ روابط اجتماعی مطلوبی دارند و برای دیگران ارزش قایلند.

و به همین دلیل می‌توان گفت احساس مسئولیت جوهره اصلی انسانیت و مرز بین انسان و سایر موجودات است و انسانی که نه در برابر خدایش و نه در برابر خود، نه در برابر جامعه‌اش احساس وظیفه نکند از مرز انسانیت بیرون رفته و بنا به گفته قرآن کریم آنها را دلهایی است بی‌ادراک و معرفت و دیده‌هایی بی­نور و بصیرت.

در جامعه‌ای که حس مسئولیت‌پذیری در آن کم رنگ شده است افراد همچون ماشین کار کرده و وظایف خود را هم اجرا نمی‌کنند. در نتیجه چنین جامعه‌ای به یک جامعه عقب افتاده تبدیل خواهد شد.


تنها اساس توسعه يافتگي و پيشرفت در جامعه، با مسووليت‌پذيري افراد در جامعه تحقق مي‌يابد. امیدواریم خداوند به همه ما توفیق عمل به وظیفه و مسئولیت­‌شناسی را عنایت فرماید.

 

منبع: ماهنامه گزارش

 

آخرین ها از  مریم باریکانی

نظر خود را بنویسید

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

Top